Alan Turing voortaan op bankbiljet in de UK

Een bekend slachtoffer van stigmatisering uit onze recente geschiedenis is Alan Turing. Een praktijkgeval ‘stigmatisering’ met afschuwelijke gevolgen: Alan Turing pleegde zelfmoord. Hiermee kwam een einde aan zijn wetenschappelijke bliksemcarrière die bijna twintig jaar duurde, als grondlegger van de computer.

Om te beginnen heeft hij geen gemakkelijke jeugd gehad: na zijn geboorte in 1912 wordt hij gescheiden van zijn ouders van wie de vader een koloniale bestuursfunctie in India bekleedde. Nadat hij in een pleeggezin is opgevangen, brengt hij zijn schooltijd door op de Sherbone Grammar school waar het gangbaar was dat leerlingen geslagen werden.

In zijn pubertijd ontdekt hij zijn homoseksualiteit en zijn wetenschappelijke talent voor wis- en natuurkunde. Door deze eigenschappen raakt hij geïsoleerd in een maatschappij die doordrenkt is van klassieke, Victoriaanse waarden. Homoseksualiteit past niet bij ‘goede zeden’. Zijn talent voor wiskunde maakt het aanvankelijk mogelijk dat hij aan de vorming tot gentleman kan ontsnappen die men hem oplegt en waarin hij zich niet herkent. Verder doet hardlopen hem goed. Tijdens het lopen functioneert zijn lichaam mechanisch en dat bevrijdt zijn gedachten, aldus Alan. Hij eindigt tweede op de drie mijl bij een hardloopwedstrijd van het National Physical Laboratory.   

Alan Turing wordt toegelaten tot de universiteit van Cambridge, waar hij naderhand gaat werken als docent en onderzoeker. Hij gaat uit van het idee dat een mens hetzelfde kan afleiden als een machine. Intussen is Turing verbonden geweest aan de Princeton Universiteit, aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Vanaf 1940 gaat hij werken voor het geheime centrum van de Britse Cryptologische Dienst. Zijn missie is de versleutelde boodschappen van de verschillende Duitse diensten te ontcijferen. Het lukt hem de code van de Duitse Enigma machine te ontcijferen zonder dat de Duitsers er erg in hebben. Voorts wordt hij in het geheim naar de VS gestuurd waar hij onder meer meewerkt aan een project om stemmen te versleutelen, zodat Churchill en Roosevelt over en weer kunnen praten over een beveiligde telefoonlijn. Turing was vast en zeker ook betrokken bij het atoombomproject.

Alan krijgt steeds meer belangstelling voor elektronica die in zijn ogen dienen om zowel snelheid te winnen als om geheugens te realiseren. In 1946 dient Turing een concept in voor de bouw van een computer: de Turing machine. 

Als Fellow van de Royal Society wordt hij voorgedragen als lid van het beroemdste wetenschappelijke genootschap ter wereld, waar ook Newton lid van is geweest. Iemand die voor zijn inzet in de oorlog gedecoreerd is met een Order of the British Empire en zich ontpopt als een toegewijde wetenschapper die één van de beste wiskundigen is van zijn generatie bovendien. 

De (uiterst conservatieve) Britse samenleving probeert hem in het gareel te houden, waarbij hij als wetenschapper kon gedijen maar meer afstand moest nemen tot zijn seksuele geaardheid. Turing wil daar niets van weten. Hij is verre van conformistisch: zonder het te ontkennen krijgt hij relaties met mannen, onder wie iemand die negentien jaar oud is. Dit wordt hem fataal: in 1952 wordt hij aangeklaagd wegens ‘herhaalde praktijken van grof onfatsoen in gezelschap van een andere man’.

Anno 2019 is het nauwelijks voor te stellen dat de regering in het Verenigd Koninkrijk zich zorgen zou maken over de seksuele geaardheid van een wetenschapper die internationaal doorbreekt. Begin jaren ’50 vorige eeuw was Groot-Brittannië zeer conservatief. In het geval van Alan stelt de rechtbank van Manchester hem voor de keus om ofwel een gevangenisstraf uit te zitten ofwel een hormoonbehandeling te ondergaan. Alan redeneert dat hij de wetenschap zou moeten opgeven als hij in een cel zou belanden. Dus kiest hij voor de behandeling voor normalisatie van het libido. Deze behandeling heeft bijwerkingen als het uitblijven van erecties en borstgroei. Niet wetende dat er effecten zouden zijn waar geen rekening mee was gehouden zoals een andere stem zodat hij het gevoel heeft bijna een vrouw te zijn…

Pas in 2009 kreeg de computerwetenschapper postuum eerherstel van de Britse overheid. Intussen had Apple allang een eerbetoon bedacht: het stukje uit de appel in het logo verwijst naar de wijze waarop Alan Turing zelfmoord heeft gepleegd.  Met het eten van een appel, die hij zelf vergiftigd had met hoogstwaarschijnlijk cynanide. An apple a day keeps the doctor away? Het schuim lag op zijn mond. Of verwijst het computermerk Apple naar de appel van Newton? Er is geen eenduidig antwoord op te vinden.

Het leven van Alan Turing is in 2014 verfilmd door regisseur Morten Tyldum in The Imitation Game. Deze – zeer geromantiseerde – film is gebaseerd op de biografie over Alan Turing: The Enigma, van Andrew Hodges. Medio juli 2019 maakt de Bank of England haar voornemen bekend om de computerpionier op een bankbiljet van 50 pond af te drukken. Naar verwachting wordt het vanaf eind 2021 in de roulatie gebracht.

www.plusminus.nl